Từ thuở khai nguyên của các mô hình doanh nghiệp gia đình, có một bộ phận đặc biệt để “giữ nghiệp và kiến nghiệp” được gọi là văn phòng quản lý tài sản gia đình (family office/FO). Chức năng chung là quản lý toàn bộ tài sản, đầu tư, cai quản gia nghiệp và kế hoạch truyền đời. Ghi chép từ tư liệu lịch sử thế kỷ thứ VI (TCN) cho thấy gia tộc Egibi, Medici …đều có người quản lý tài sản, ghi chép sổ sách và quản lý đầu tư kinh doanh. Tất nhiên quyền quyết định phụ thuộc vào 1 người đứng đầu gia tộc.
Đầu thế kỷ 19, FO được chuyên nghiệp hóa như một tổ chức độc lập (thậm chí có pháp nhân riêng) để phù hợp với sự phát triển toàn cầu của các tập đoàn gia đình. Năm 1838, House of Morgan (JP morgan) thành lập văn phòng gia đình đầu tiên chuyên trách phục vụ cho cá nhân để quản lý, đầu tư bất động sản và bảo vệ tài sản. Tương tự, gia tộc Rockefeller cũng thành lập FO năm 1882 để chuyên trách khối tài sản gia tộc. Từ 1970s, trong giáo trình giảng dạy đại học về quản lý tài sản (management wealth) bắt đầu có ý niệm sơ khai với tên gọi văn phòng tài chính gia đình (family financial office). Chính thức từ 1990s, thuật ngữ FO mới chính thức được sử dụng trong các bài nghiên cứu học thuật về cai quản doanh nghiệp gia đình và được nghiên cứu mạnh mẽ từ những năm 2000s đến nay. Mô hình FO tiến hóa hiện nay theo hướng phục vụ một gia đình duy nhất (single family office/Người đứng đầu là thành viên gia đình) và phục vụ cho nhiều gia đình (multi family office/Mô hình doanh nghiệp cung cấp dịch vụ) để tối ưu chi phí và đầu tư.
Cấu trúc tổ chức của FO thường có các chức danh/vị trí chuyên môn như: CIO (Chief Investment Officer) chuyên trách chiến lược & phân bổ tài sản, COO chuyên vận hành, báo cáo, công nghệ, nhà cung cấp. Head of Legal/Tax sẽ chịu trách nhiệm cấu trúc pháp lý–thuế, bộ phận rủi ro và tuân thủ (Risk & Compliance) chăm lo vấn đề rủi ro và tuân thủ. Bộ phận tài chính kế toán thực hiện chức năng ngân sách gia đình, dòng chi phí và làm việc với các bên liên quan. Bộ phận phát triển thế hệ kế thừa (Next-Gen & Succession) chuyên về kế hoạch chuyển giao gia nghiệp, đào tạo nội bộ, huấn luyện năng lực và thực hiện các xử lý xung đột. Đặc biệt hiện nay có bộ phận Data/Tech Lead nhằm thiết lập hệ thống giám sát, báo cáo, hệ thống vận hành và an ninh mạng. Bộ phận tác động xã hội (Philanthropy) chuyên về phát triển bền vững, quỹ từ thiện, tài trợ cộng đồng và tác động xã hội. Một số FO có thêm chức năng quản lý cá nhân về các bản tài sản và những dịch vụ cá nhân về y tế, an ninh, nghi lễ văn hóa và những vụ việc cho cá nhân thành viên gia đình.
FO là công cụ thể chế hóa doanh nghiệp gia đình trong bối cảnh đa thế hệ và phát triển lớn mạnh của các tập đoàn gia đình. FO có vai trò minh bạch, điều phối lợi ích chung cho gia đình. Trong nhiều tình huống, FO như là một “trung gian mềm” khi có các xung đột sảy ra ở các gia tộc lớn. Tổ chức FO của doanh nghiệp gia đình là bằng chứng cho sự lớn mạnh của DNGĐ và cũng là chiến lược cho một tương lai gia nghiệp phát triển bền vững.
Nguồn: Ts. Huỳnh Phước Nghĩa
