Doanh nghiệp gia đình Việt Nam đang bước vào một khúc quanh đầy thử thách khi các biến động toàn cầu tạo ra áp lực mạnh hơn so với mức trung bình thế giới. Theo PwC’s 12th Family Business Survey 2025, có đến 97% lãnh đạo thừa nhận thị trường nội địa đang trải qua những xu hướng thay đổi quan trọng. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn phản ứng sau khi biến động xảy ra, thay vì chủ động chuẩn bị từ trước. Điều đó cho thấy thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc nhìn thấy thay đổi, mà nằm ở khả năng thích nghi đủ nhanh trước những thay đổi đó. Trong bối cảnh ấy, có 5 xu hướng toàn cầu đang tạo ra tác động mạnh nhất lên DNGĐ Việt Nam và buộc mô hình này phải bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu hơn bao giờ hết.

1. Biến động kinh tế: Khi “kinh nghiệm thương trường” là chưa đủ

Biến động kinh tế hiện là áp lực lớn nhất với doanh nghiệp gia đình Việt Nam, khi 69% doanh nghiệp cho rằng lạm phát, chi phí đầu vào tăng và sự bất ổn của chuỗi cung ứng đang tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh. Trong nhiều thập kỷ, không ít doanh nghiệp phát triển nhờ bản năng thương trường của thế hệ sáng lập: quyết định nhanh, linh hoạt và dựa nhiều vào kinh nghiệm thực chiến. Nhưng trong một môi trường biến động liên tục, trực giác không còn đủ để trở thành lợi thế bền vững. Điều đó buộc doanh nghiệp gia đình phải chuyển từ mô hình điều hành dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang năng lực quản trị dựa trên dữ liệu và kiểm soát rủi ro có hệ thống. Bởi trong bối cảnh hiện tại, khả năng tồn tại không còn phụ thuộc vào kinh nghiệm nhiều đến đâu, mà phụ thuộc vào tốc độ mà doanh nghiệp thích nghi trước biến động của thị trường.

2. Đổi mới công nghệ: Khi AI bắt đầu tái định nghĩa lợi thế cạnh tranh

66% doanh nghiệp gia đình Việt Nam cho rằng AI và đổi mới công nghệ đang tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu. Nhưng điều đáng chú ý là công nghệ không chỉ tạo áp lực về vận hành, mà còn làm thay đổi tư duy quyền lực vốn tồn tại rất lâu trong nhiều DNGĐ. Trước đây, người có nhiều kinh nghiệm thường là người có tiếng nói lớn. Nhưng trong thời đại AI và dữ liệu, lợi thế cạnh tranh không còn nằm hoàn toàn ở thâm niên, mà nằm ở tốc độ học hỏi và khả năng thích nghi với công nghệ mới. Điều đó buộc doanh nghiệp gia đình phải chuyển đổi từ mô hình vận hành dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang mô hình vận hành dựa trên hệ thống, dữ liệu và đổi mới liên tục. Bởi ở giai đoạn hiện tại, công nghệ không còn là công cụ để “hiện đại hóa”, mà đã trở thành năng lực lõi quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

3. Thay đổi kỳ vọng khách hàng: Áp lực tái định nghĩa giá trị thương hiệu

Sự thay đổi trong hành vi khách hàng đang tạo áp lực lớn lên DNGĐ Việt Nam, với 66% doanh nghiệp cho rằng đây là một trong những tác động mạnh nhất hiện nay. Nếu trước đây, uy tín gia đình, mối quan hệ quen biết hay lịch sử thương hiệu có thể giúp doanh nghiệp giữ chân khách hàng trong nhiều năm, thì thị trường hiện tại đang vận hành theo một logic khác. Người tiêu dùng ngày càng kỳ vọng nhiều hơn vào trải nghiệm, tốc độ, sự cá nhân hóa và giá trị thực sự mà thương hiệu mang lại. Điều đó buộc doanh nghiệp gia đình phải thay đổi cách tiếp cận thị trường: từ tư duy “bán cho khách quen” sang tư duy thấu hiểu khách hàng bằng dữ liệu, hành vi và đổi mới liên tục. Trong bối cảnh mới, di sản thương hiệu vẫn quan trọng, nhưng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp biết chuyển hóa nó thành trải nghiệm phù hợp với thế hệ khách hàng tiếp theo.

4. Rủi ro địa chính trị: Lời cảnh tỉnh cho cấu trúc chuỗi cung ứng độc đạo

Mức độ ảnh hưởng của các xung đột địa chính trị và sự dịch chuyển chính sách quốc tế lên doanh nghiệp gia đình Việt Nam lên tới 56%, vượt qua mức trung bình 46% toàn cầu. Là một nền kinh tế có độ mở lớn, bất kỳ sự đứt gãy nào của chuỗi cung ứng quốc tế cũng có thể bẻ gãy mô hình vận hành của doanh nghiệp chỉ trong một đêm. Đáng chú ý mối quan ngại lớn nhất của các nhà lãnh đạo Việt Nam lại tập trung vào các vấn đề đạo đức và rủi ro trong chuỗi cung ứng hiện tại, chiếm đến 50% số lượng khảo sát. Đây là lúc doanh nghiệp gia đình cần giảm sự phụ thuộc vào một thị trường hay chuỗi cung ứng duy nhất bằng cách đa dạng hóa nhà cung cấp, thị trường và mô hình vận hành để tăng khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu.

5. Thách thức về thuế: Tiếng chuông chuyên nghiệp hóa cấu trúc quản trị

Mặc dù đứng cuối cùng trong top 5 với 47% lựa chọn, áp lực về thuế và tuân thủ pháp lý cho thấy nhiều DNGĐ Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà cách quản trị truyền thống không còn đủ cho quy mô và mức độ phức tạp ngày càng lớn. Sức ép này thực chất không đơn thuần nằm ở các con số tài chính hay nghĩa vụ nghĩa vụ hành chính, mà là biểu hiện của sự xung đột sâu sắc giữa tính thân tộc và tính minh bạch của một thực thể kinh doanh. Khi doanh nghiệp ngày càng lớn, cách vận hành dựa trên sự tin tưởng nội bộ và các thỏa thuận không chính thức sẽ dần trở nên rủi ro. Điều đó buộc doanh nghiệp gia đình phải minh bạch hơn về tài chính, chuẩn hóa hệ thống quản trị và xây dựng cơ chế kiểm soát rõ ràng nếu muốn phát triển bền vững và đi xa hơn trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC

Bóc tách 5 làn sóng áp lực chiến lược này, chúng ta nhận thấy rằng những năng lực cốt lõi từng giúp doanh nghiệp gia đình Việt Nam thành công rực rỡ trong quá khứ không còn là sự đảm bảo chắc chắn cho sự sống còn của họ trong tương lai. Điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm sự bứt phá không nằm ở các yếu tố khách quan bên ngoài, mà nằm ở chính nội tại cấu trúc quản trị thô sơ khi chỉ có 6% doanh nghiệp sở hữu Hiến pháp gia đình và áp lực từ sự mất đồng thuận giữa các thế hệ lên tới 38%. 

Để biến đặc quyền của “vốn kiên nhẫn” (Patient Capital) thành vũ khí chiến lược tối thượng , doanh nghiệp gia đình Việt Nam nên thực hiện các cải cách thể chế quyết liệt: chuyên nghiệp hóa ban lãnh đạo bằng cách thu hút nhân sự độc lập ngoài gia đình, thiết lập các định chế quản trị chính thống và xây dựng lộ trình chuyển giao thế hệ dựa trên năng lực thực tế. Di sản của gia đình chỉ thực sự trở thành bệ phóng khi nó được bảo bọc và vận hành bởi một cấu trúc quản trị hiện đại, linh hoạt và sẵn sàng thích ứng trước mọi biến động vĩ mô. 

Source

https://www.pwc.com/vn/en/publications/2025/family-business-survey-2025.pdf