Sự trỗi dậy của nữ kế nghiệp

Trong các doanh nghiệp gia đình truyền thống, quyền kế thừa thường gắn liền với con trai, còn con gái nhiều khi bị xem như phương án dự phòng. Tuy nhiên, những quan niệm này đang dần bị phá vỡ khi nữ giới bắt đầu nổi lên như những “nhân tố chiến lược” có khả năng định hình văn hóa, chiến lược và giá trị dài hạn của doanh nghiệp. Nghiên cứu toàn cầu cho thấy, sự tham gia của phụ nữ trong các vị trí lãnh đạo không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy đổi mới mà còn gia tăng sức cạnh tranh và khả năng thích ứng trong môi trường kinh doanh biến động (PwC, 2023). Khảo sát của KPMG (2019) cũng chỉ ra rằng các doanh nghiệp gia đình có nữ lãnh đạo thường thể hiện hiệu quả vượt trội trong quản trị nhân sự, gắn kết thế hệ trẻ và ứng dụng công nghệ, chứng minh rằng việc trao cơ hội và quyền lực cho nữ kế nghiệp không đơn thuần là vấn đề bình đẳng mà còn là chiến lược phát triển bền vững. Việc nhận diện, đào tạo và chuẩn bị lộ trình cho nữ kế nghiệp trở thành một yếu tố then chốt, quyết định khả năng duy trì và mở rộng giá trị của doanh nghiệp gia đình trong dài hạn.

Thách thức và vai trò chiến lược của nữ kế nghiệp trong doanh nghiệp gia đình

Tuy tầm quan trọng ngày càng được nhận định, nữ kế nghiệp trong doanh nghiệp gia đình vẫn phải đối diện với những rào cản văn hóa và định kiến sâu sắc. Ở nhiều quốc gia châu Á, tư tưởng “truyền thừa phải là nam” vẫn chi phối các quyết định kế nghiệp. Con gái thường chỉ được cân nhắc khi không có con trai, và ngay cả khi được chọn, họ phải chứng minh năng lực gấp đôi để giành được sự tin tưởng từ gia đình và hội đồng quản trị (Chen et al., 2017). Những định kiến này không chỉ xuất phát từ niềm tin truyền thống về khả năng lãnh đạo của phụ nữ mà còn từ cấu trúc gia đình và cơ cấu quản trị vốn thiên về nam giới. Hệ quả là, nếu nữ kế nghiệp bị loại trừ, doanh nghiệp không chỉ mất đi nguồn lực tài năng mà còn bỏ lỡ cơ hội đổi mới, đa dạng hóa quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh..

Nữ giới không chỉ là người kế nghiệp mà còn là nguồn lực chiến lược trong việc tái định hình doanh nghiệp. Họ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển văn hóa doanh nghiệp, ra quyết định chiến lược và nâng cao hiệu quả quản trị. Một ví dụ điển hình là Vưu Lệ Quyên – ái nữ kế nghiệp tập đoàn Biti’s, con gái của doanh nhân Vưu Khải Thành. Sau khi trở về từ du học Canada và đảm nhận vị trí Phó Tổng Giám đốc, cô đã chủ động tái cấu trúc toàn bộ hệ thống phân phối, triển khai mô hình cửa hàng trực tiếp, và xây dựng thương hiệu thời trang cao cấp Gosto. Không dừng lại ở thị trường nội địa, Quyên còn vạch chiến lược mở rộng ra quốc tế, hướng tới các thị trường châu Âu. Sáng kiến này vừa giúp Biti’s nâng tầm giá trị thương hiệu, vừa khẳng định năng lực chiến lược và tầm nhìn lãnh đạo của nữ kế nghiệp (VietNamNet News, 2019). Qua trường hợp này, có thể thấy rõ rằng khi được trao quyền và cơ hội, nữ kế nghiệp không chỉ duy trì di sản gia đình mà còn trở thành động lực đổi mới, mở rộng thị trường và tạo ra giá trị bền vững, thay vì chỉ đóng vai trò dự phòng.

Để nữ kế nghiệp phát huy tối đa vai trò chiến lược, doanh nghiệp gia đình cần xây dựng lộ trình phát triển bài bản, từ giai đoạn chuẩn bị kiến thức và trải nghiệm thực tiễn, tới việc khẳng định năng lực thông qua các dự án chiến lược. Lộ trình này nên bao gồm cơ chế đánh giá minh bạch, cố vấn độc lập, thử thách thực tế và cơ hội lãnh đạo từng bộ phận để tích lũy kinh nghiệm quản trị. Khi được chuẩn bị đầy đủ, nữ kế nghiệp không chỉ đảm bảo duy trì giá trị và văn hóa của doanh nghiệp, mà còn mở rộng tầm nhìn, thúc đẩy văn hóa đổi mới, tăng tính đa dạng trong quản trị và nâng cao khả năng thích ứng với bối cảnh kinh doanh toàn cầu. Xu hướng này ngày càng rõ rệt tại Việt Nam và các thị trường châu Á, minh chứng rằng nữ kế nghiệp đã chuyển từ vị trí “dự phòng” thành lực lượng trung tâm định hình sự phát triển bền vững của doanh nghiệp gia đình.

Nữ kế nghiệp: Động lực đổi mới và nâng cao giá trị doanh nghiệp

Sự nổi lên của nữ kế nghiệp trong doanh nghiệp gia đình không chỉ là hiện tượng về mặt xã hội mà còn phản ánh một bước chuyển chiến lược trong quản trị doanh nghiệp. Khi được trao quyền lực và cơ hội phát triển trong môi trường đánh giá công bằng, nữ kế nghiệp thể hiện khả năng định hình chiến lược, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo ra giá trị gia tăng cho tổ chức. Họ đóng vai trò như “chất xúc tác” giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh với thay đổi thị trường, đa dạng hóa tư duy quản trị và nâng cao năng lực cạnh tranh. Trường hợp của Vưu Lệ Quyên tại Biti’s minh chứng rằng nữ kế nghiệp có thể vừa duy trì di sản gia đình, vừa mở rộng tầm ảnh hưởng thông qua tái cấu trúc hệ thống, phát triển thương hiệu mới và mở rộng thị trường quốc tế. Những thành công này không chỉ củng cố uy tín của doanh nghiệp mà còn khẳng định vị trí chiến lược của nữ kế nghiệp trong việc kiến tạo văn hóa, giá trị và định hướng phát triển dài hạn.

Tài liệu tham khảo

Calabrò, A. et al. (2019) 2019 Global Family Business Survey—The Impact of Changing Demographics on Family Business Succession Planning and Governance. https://assets.kpmg.com/content/dam/kpmg/sa/pdf/2020/step-2019-global-family-business-survey-report.pdf.

Chen, S. et al. (2017) ‘Female leadership in contemporary Chinese family firms,’ Asia Pacific Journal of Management, 35(1), pp. 181–211. https://doi.org/10.1007/s10490-017-9515-2.

PwC (2023) Family Business Survey 2023: Transform to Build Trust. https://www.pwc.com/gx/en/services/family-business/transform-to-build-trust.html.

VietNamNet News (2019) CEO Biti’s Vưu Lệ Quyên nói về con gái thành người kế nghiệp công ty gia đình. https://infonet.vietnamnet.vn/ceo-bitis-vuu-le-quyen-noi-ve-con-gai-thanh-nguoi-ke-nghiep-cong-ty-gia-dinh-9566.html.